د. ئیسماعیل نامیق

دیوە شاراوەکانی‌ پشت ئەنجامدانی‌ ریفراندۆم‌

ئەنجامدانى ریفراندۆم بەو شێوازەى ئێستا و لەمکاتەدا و بەستنەوەى بەتەنها کەسێکەوە، پرۆسەیەکى ئەوەندە سادە نیە، بتوانین بەئاسانى لێى تێبگەین، ئەمە لەو ریفراندۆمانە ناچێت، کەهەندێک لەگەلانى دونیا لەرێگەى دەزگا شەرعیەکانیان و لە کاتێکى گونجاودا و بەیەکریزى نیشتمانى بڕیاریان لەسەر داوە یان ئەیدەن، بۆیە بەدڵنیایەوە مەبەست و ئەنجامەکەشى هاوشێوەى مەبەست و ئەنجامى ئەو ریفراندۆمانە نابێت. بەکورتى ئەم ریفراندۆمەى بەنیازن ئەنجامى بدەن، پرۆسەیەکى زۆر ئاڵوزە و هەرلایەنە و دەیەوێت وەکو کارت و بۆ مەبەستى جیاواز بەکارى بهێنێت، بەم شێوەیەى خوارەوە:

یەکەم: لەسەر ئاستى دەوڵەتان:

 ١- تورکیا بەڕووکەش دژایەتى ئەنجامدانى ریفراندۆم دەکات لەهەرێمى کوردستاندا، بەڵام لەژێرەوە هانى بارزانى دەدات پەشیمان نەبێتەوە، ئەمەش وەکو کارتێک بەکار دەهێنێت، بۆ مەبەستى فشار دروستکردن لەدژى ئێران و رێگرتن لەپەلهاویشتنى، هەروەها بۆ لاوازکردنى حوکمڕانى شیعە لەعێراقدا و بەخشینى جوڵەیەک بەسوننەکان، لەهەمان کاتدا تورکیا دەیەوێت لەرێگەى ئەم هاندانەوە، تەرکیز و یارمەتى دەوڵەتان بەتایبەتى ئەمریکا بۆ کوردانى رۆژئاوا رابگرێت، یان بەلایەنى کەمەوە کەمبکاتەوە، تاحکومەتى سوریا بەهاوکارى روسیا بتوانێت رێگرى لەپەلهاویشتن و بەرەوپێشچونى قەڵەمڕەوى کورد بکات لەرۆژئاوا و لەبارى بەرێت. دواجار تورکیا نایەوێ ئەم ریفراندۆمە بکرێت، بەڵکو وەکو کارتێک بەکارى دەهێنێت بۆ لاوازکردنى کورد و رێگرتن لەسەربەخۆبوونى، جا لەناوخۆى تورکیادا بێت، یان لەباشورى کوردستاندا بێت، یاخود لەرۆژئاوا.

٢- ئێران نایەوێت ریفراندۆم بکرێت، چونکە عێراق بەهەرێمى کوردستانیشەوە بەبەشێک لەئاسایشى نەتەوەیى خۆى ئەزانێ، جیابونەوەى هەرێمى کوردستان، سونەکانیش هاندەدات بۆ جیابونەوە و بچوکردنەوەى عێراق و سەرەنجام بچوکبونەوەى ناوچەى قەڵەمڕەوى ئێران، ئەمەش سەردەکێشێ بۆ ئەوەى ناسەقامگیرى بەسەر ناوچەکەدا باڵبکێشێ، ئاگرى ئەم ناسەقاگیریەش زیانێکى گەورە بەئێران دەگەیەنێت و ئاسایشى نەتەوەیى دەخاتە مەترسیەوە.

٣- هەرچى وڵاتانى رۆژئاواشە، لەپێش هەمویانەوە ئەمریکا، نایانەوێت لەئێستادا ریفراندۆم لەباشورى کوردستاندا ئەنجامبدرێـت، چونکە پرۆژەیەکى دوور مەودایان هەیە، لەرێگەى گرنگیدان بەکوردانى رۆژئاوا، دەیانەوێت هەژموونى روسیا لە سوریا و ناوچەکەدا کەمبکەنەوە، هەروەها هاوەڵێک بۆ ئیسرائیل دروست بێت و سنورێکیش بۆ چاوچنۆکیەکانى تورکیا دابنێن، لەهەمانکاتدا رۆڵى تورکیا بەهۆى هەڵکەوتە جوگرافیەکەى لە ناتۆ و ناوچەکەشدا کەمبکەنەوە، جا بەهۆى هەڵکەوتەى جوگرافى سوریا و گرنگى لەرووى جیۆپۆڵەتیکەوە، زیاتر گرنگى پێدەدەن، وەک لە عێراق، بۆیە ئەوان پێیان وایە، جیابونەوەى باشورى کوردستان لەم کاتەدا لەعێراق دەبێتە هۆى شەڕ و ناسەقامگیرى لەکۆى ناوچەکەدا، ئەمەش کاریگەرى دەبێت لەسەر پرۆژەکەیان، رەنگە شەپۆلى کۆچبەران روو لەوڵاتانى رۆژئاوا بکات، رەنگە داعش بەهێزبێتەوە، هەل بۆ ئێران دەڕەخسێنێت بەکردارەکى دەستوەربداتە عێراق و سوریا فەرمانڕەوایى شیعە بەتەواوى هەژموونى خۆى لە ناوچەکەدا بچەسپێنێت، هەروەها هەلدەڕەخسێنێت بۆ سوریا بۆ گێڕانەوەى ئەو ناوچانەى لەدەستى داوە، رەنگە بببێتە لەدەستچونى ئەزموونى فەرمانڕەوایى کورد لە باشور و رۆژئاوادا، لەمەشدا تورکیا سودمەند دەبێت، چونکە ئەگەر مەترسى کوردى نەبێت و سنورێکى ئارامى هەبێ، هێزێکى سەرەڕاى و یەدەگى بۆ دەگەڕێتەوە، بۆ پەلهاویشتن زیادبونى هەژموونى لەوڵاتانى ئیسلامى، تەنانەت لە هەندێ وڵاتى ئەوروپیشدا. لەبەرامبەر ئەوەشدا رەنگە جێ پێى ئەمریکا لە ناوچەکەدا لەق بێت. 

دووەم: لە سەر ئاستى ناوخۆى هەرێمى کوردستان:

١-بارزانى دەیەوێت بەبانگەشەى ئەنجامدانى ئەم ریفراندۆمە کۆى کێشەکان لەبیرى خەڵکى کوردستان بباتەوە، لەپێش هەمویانەوە تەواو بونى ماوەى ویلایەتى خۆى و مانەوەى بەناشەرعى، دەیەوێت فەشەلى حوکمڕانى دوانزە ساڵى خۆى و پارتەکەى لەبیرى خەڵک بەرێتەوە، لەجیاتى بەرپرسیارێتى و لێپرسینەوە، خەڵک وەکو پاڵەوانى نەتەوەیى سەیرى بکەن و چەپڵەى بۆ لێبدەن، لەوەش زیاتر پێدەچێت ئەمە جۆرێک لەپیشاندانى وەفا و گێڕانەوەى چاکە بێت بۆ تورکیا لەپاى ئەو خزمەتانەى پێشکەشى خۆى و پارتەکەى کردون ( ئەمە گومانە هیوادارم وا نەبێت).

٢- سەبارەت بەیەکێتى نیشتمانى کوردستان کەلەژێر لێوەوە پشتگیرى ریفراندۆم ئەکات، تەنها بۆ ئەوەیە بڵێت منیش لەگەڵ ریفراندۆمدا بوم، هەروەها بۆ بەدەستهێنانى هەندێک دەسکەوتى مادى. گومانى ئەوەش هەیە داواى لەپارتى کردبێت، درێژە بدات بەم دۆخەى حکومەت و پەرلەمان و هەڵبژاردنە گشتیەکان دوابخرێن و لەکاتى خۆیاندا ئەنجامنەدرێن، چونکە لەدوو ساڵى رابردودا لەبارترین ژینگە رەخساوە بۆ قەڵەوبونى گەندەڵکاران.

٣- رەنگە یەکگرتوى ئیسلامیش هەمان مەبەستى یەکێتى هەبێت، بەڵام لێرەدا جیاوازییەکە ئەوەیە، ئەو ژینگە لەبارەى گەندەڵى کە لە دوو ساڵى رابردوەوە رەخساوە رەنگە نوێنەرانى ئەم پارتە کەمتر تێکەڵى بوبن، یان ببن، بەهۆى ترس و کەمئەزمونى. ئەگەر وانیە باشە خێرە ئەم دوو حیزبە بەیەک فیکەى جێگرى سەرۆکى پەرلەمان رائەکەن و داوا ئەکەن پەرلەمان کارابکرێتەوە، لەکاتێکدا تەنها چل و پێنج رۆژ ماوە بۆ ئەنجامدانى هەڵبژاردن، کەچى لەدواى ١٢/ ١٠/ ٢٠١٥ چەندینجار سەرۆک و سکرتێرى پەرلەمان هەوڵیان لەگەڵ پەرلەمانتارانى ئەو دوو پارتەدا داوە بۆ کۆبونەوە و کاراکردنەوەى پەرلەمان، بەڵام بە بیانوى تێکچونى یەکڕیزى نیشتمانى و دوو ئیدارەیى ئامادەنەبون. نایشارمەوە کاراکردنەوەى پەرلەمان بەو شێوە خراپ و پەلەپڕوزێیە، جگە لەوەى سوککردنى دەسەڵاتى یاسادانان و خستنە خزمەتى ویستى کەس و پارتێکى دیاریکراوە، لەهەمان کاتدا گومان لەسەر هەڵوێستى ئەم دوو پارتە دروست دەکات بەرامبەر پەکخستنى پەرلەمان!.

٤- گۆڕان لەئەنجامى هەڵسەنگاندن و وردخوێندنەوەى هەموو ئەوانەى لەسەرەوە ئاماژەیان پێدرا، گەیشتۆتە ئەو باوەڕ و بڕیارەى ریفراندۆم دوابخرێت، زەمینەسازیەکى تەواوى بۆ بکرێت، تا باشترین دەرەنجامى هەبێت. 
من تا ئێستا وا لەم ریفراندۆمە تێئەگەم، بەڵام ئەگەر پێچەوانەکەى ئیسپات بوو، واتە بۆمان دەربکەوێت، دەبێتە هۆى سەربەخۆبونى کوردستان و دروستبونى دەوڵەتێکى دیموکراسى خۆشگوزەران بۆ خەڵکى، لە پێش هەر کەسێکەوە بەرگرى و پشتگیرى لێ ئەکەین و هەوڵى سەرکەوتنى دەدەین، جا با ناحەزان و نەیارانى کوردستان لە بوغزى خۆیاندا بمرن.

لەکۆتاییدا دەمەوێت بڵێم، بە تێڕوانینى هەڵوێستەکان، دەکرێت بوترێت ئەم ریفراندۆمە کۆکەرەوەى دژەکانە!.

خوێندراوەتەوە2642