ره‌نجده‌ر عوسمان

كێ‌ ده‌توانێت گۆڕان له‌ ناو ببات؟‌


ره‌نگه‌ هێشتا شۆكی‌ ئه‌م مه‌رگه‌ له‌ناكاوه‌ زۆربه‌مانی‌ به‌رنه‌دابێت، له‌وه‌ ده‌چێت كاتێكی‌ زۆر تریش به‌رێت به‌تایبه‌ت له‌ ئاستی جەماوەری و له‌ناو بزوتنه‌وه‌كه‌ و هه‌ڵسوڕاوانی‌ گۆڕاندا.

به‌ڵام لێره‌ و له‌وێ‌ ده‌بینین و ده‌بیستین خه‌ڵكانێك و هه‌ندێك لایه‌ن هه‌ن  له‌ ئێستاوه‌ گره‌و له‌سه‌ر مه‌رگی‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ش ده‌كه‌ن، واتا ده‌یانه‌وێت به‌ر له‌ وشك بونی‌ فرمێسكه‌كان، ئیعلانی‌ مه‌رگی‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ش بكه‌ن.

واتا ته‌نها به‌وه‌ سوكناییان نایه‌ت كه‌ نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ ئاسته‌ فیزیكییه‌كه‌یدا ماڵئاوایكردوه‌ و كۆتایی پێهاتوه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی‌ بۆ ئه‌وان گرنگه‌ و جێگه‌ی‌ مه‌ترسییه‌ ئه‌و ئایدیاو بیرو بۆچونانه‌ی‌ نه‌وشیروان مسته‌فایه‌ كه ‌لێره‌ن و دوایی مه‌رگی‌ ئه‌و به‌رده‌وامیان هه‌یه‌ و زۆر مه‌به‌ستیانه‌ كۆتایی به‌مه‌ بهێنن.

هه‌ربۆیه‌ هه‌ندێكیان چاوی‌ ته‌ماحیان ئه‌وه‌نده‌ په‌له‌یه‌تی‌ ته‌نانه‌ت له‌ كاتی‌ ناشتنه‌كه‌یدا داوای‌ یه‌كگرتنه‌وه‌ و تێكه‌ڵاوبونه‌وه‌یان ده‌كرد، ئاخر ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ داواكردنی‌ مه‌رگی‌ ئه‌و به‌ها و پره‌نسیپ و ئایدیایانه‌ نه‌بێت كه‌ به‌میراتی‌ له‌ كاک نه‌وشیروانەوە‌ به‌جێماون چی‌ دیكه‌یه‌؟!

به‌ڵام پرسیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌، ئایا له‌گه‌ڵ مردنه‌ فیزیكیه‌كه‌ی‌ كاكه‌ نه‌وه‌، ئومێد و هیواكانیش ده‌مرن، به‌و به‌هاو ئایدیایانه‌ی‌ به‌جێشی‌ هێشتون؟

مه‌رگی‌ نه‌وشیروان مسته‌فا وه‌ك روداو، وه‌ك ئومێد:
هه‌مومان ده‌زانین مه‌رگی‌ نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ته‌نها مه‌رگێكی‌ روت نییه‌، به‌ڵكو مه‌رگی‌ ئه‌و روداوێكی‌ تراژیدی‌ گه‌وره‌ی‌ ناو مێژوی‌ ئێمه‌یه‌. ئه‌گه‌رچی‌ مه‌رگی‌ ئه‌م رابه‌ره‌ كاره‌ساتاویی بو، ئه‌گه‌رچی‌ مه‌رگی‌ ئه‌و برینێكی‌ قوڵی‌ كردوەته‌ دڵی‌ خه‌ڵكی‌ هه‌رێم و به‌ئاسانی‌ ساڕێژ نابێت.

به‌ڵام گه‌ر تۆزێك ئه‌ولاتر بچین و تۆزێك دوركه‌وینه‌وه‌ له‌م كه‌شه‌ حه‌ماسی‌ و شیوه‌ن و تازیه‌باریه‌ی‌ باڵی‌ به‌سه‌ر هه‌مواندا كێشاوه‌ و مه‌رگی‌ نه‌وشیروان وه‌ك تراژیدیای‌ ناو مێژوی‌ ئێمه‌ و وه‌ك روداوێكی‌ حه‌قیقی‌ وه‌ریبگرین، له‌ ناو قوڵایی ئه‌م تراژیدیایه‌دا ئومێدێكی‌ گه‌وره‌ و هیوایه‌كی‌ بڵێسه‌ سه‌ندو ده‌بینین.

ئاخر تراژیدیا چییه‌، ئه‌گه‌ر سك پڕ نه‌بێت به‌ هه‌زاران ئه‌گه‌ر و ده‌لاله‌ت له‌ ناویشیاندا ئومێد!

لێره‌وه‌ و به‌ ئاوڕدانه‌وه‌یه‌كی‌ خێرا به‌سه‌ر چه‌ن وێستگه‌یه‌كی‌ ناو مێژوی‌ نزیكی‌ خۆمان ده‌بینین، له‌ حزه‌ی‌ تراژیدیا له‌حزه‌ی‌ دروست بونی‌ ئومێدیشه‌. هه‌ریه‌كه‌ له‌ نسكۆی‌ (1975) و ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ و راپه‌ڕین و دروست بونی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان، روداوی‌ گه‌وره‌ی‌ ناو مێژوی‌ ئێمه‌ن.

ئه‌وه‌ی‌ من لێره‌ مه‌به‌ستمه‌ باسكردن نیه‌ له‌و روداوانه‌ مانا به‌خشین نییه‌ به‌م چركه‌ ساته‌ مێژویانه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی‌ به‌لای‌ منه‌وه‌ جێگه‌ی‌ باسه‌ و گرنگی‌ و بایه‌خی‌ خۆی‌ هه‌یه‌، ئه‌و ئومێد و هیوایانه‌ن كه‌ له‌ دوای‌ ئه‌م روداوانه‌وه‌ سه‌رده‌ردێنن.

له‌ نسكۆی‌ 75 و ئه‌و ده‌مه‌ی‌ ئاشبه‌تاڵ روده‌دات (هه‌ڵبه‌ت من شۆڕشی‌ ئه‌یلول به‌ شۆڕ ش نازانم)، هیوایه‌كی‌ تر دروست ده‌بێت و جارێكی‌ تر ئومێدێك له‌و شه‌وه‌زه‌نگه‌ تاریكه‌دا سه‌رده‌ردێنێت (ده‌مه‌وێت بڵێم شۆڕشی‌ نوێش لای‌ من درێژكراوه‌ی‌ هه‌مان كلتورو مۆڕاڵی‌ باو و پێش خۆیه‌تی‌)، خه‌ڵكانێك له‌وپه‌ڕی بێ هیوایدا ئومێد دروست ده‌كه‌نه‌وه‌.

دوای‌ ئه‌نفال و هه‌ڵەبجه‌ش هه‌مان شت روده‌دات، ئومێد نامرێت و راپه‌ڕین دروست ده‌بێت (هه‌رچه‌نده‌ راپه‌ڕین خۆی‌ هیچی‌ بۆ ئێمه‌ پێ نه‌بو، نه‌یتوانی‌ دو دنیا و تێڕوانین و مێژومان بۆ له‌یه‌ك جیاكاته‌وه‌، به‌ڵام نرخ و به‌های‌ راپه‌ڕین له‌وه‌دایه‌ كه‌ له‌ دوایی ئه‌م هه‌مو كاره‌ساته‌ رۆحی‌ ته‌سلیم بون و بێ‌ هیوایی هه‌یمه‌نه‌ ناكات به‌سه‌ر ئه‌و بڕه ‌كه‌مه‌ی‌ ئومێد كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا بونی‌ هه‌بوه‌).

له‌حزه‌ی‌ دروست بونی‌ گۆڕانیش هه‌مان شتمان پێده‌ڵێت و جارێكی‌ تر له‌ناو شه‌وه‌زه‌گی‌ گه‌نده‌ڵی‌ و بێ‌ مانا بونی‌ هه‌مو شتێك، هێزێك دروست ده‌بێت و ده‌یه‌وێت له‌ بێ‌ هیوایی رزگارمان بكات.

ده‌كرێت مردنی‌ كاك نه‌وشیروانیش به‌هه‌مان شێوه‌ ببینین، كه‌ له‌ناو قوڵایی ئه‌م كۆسته‌ گه‌وره‌یه‌دا هیوایه‌ك بونی‌ هه‌یه‌، ئه‌ویش خودی‌ په‌یام و بیر و ئایدیا به‌جێماوه‌كانی‌ كاك نه‌وشیروانن.

گه‌ر سه‌رنج بده‌ین، له‌هه‌مو ئه‌و وێستگانه‌ی‌ كه‌ باسمان كردن كاره‌كته‌ری‌ سه‌ره‌كی‌ و مۆتیڤی‌ پشتی‌ هه‌مو ئه‌و هیوایانه‌ كاك نه‌وشیروانه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر له‌ سێ‌ وێستگه‌كه‌ی‌ پێشو كاك نه‌وشیروان خۆی له‌به‌رده‌م هیوایه‌كانیدا به‌ پێوه‌ وه‌ستا بێت، له‌ ئێستادا مه‌رگی‌ ئه‌و له‌ناو چه‌قی‌ ئومێده‌كاندا ئاماده‌یی هه‌یه‌.

هه‌مو مێژوی‌ نزیكی‌ ئێمه‌، مێژوی‌ موكه‌سه‌رات و قوربانیه‌ گه‌وره‌كانه‌، مێژوی‌ له‌ مرۆڤ خستنی‌ مرۆڤی‌ كوردو ناشیرنیه‌كانی‌ ناسیۆنالیزمی‌ كوردییه‌، ئێمه‌ له‌به‌رده‌م مێژویه‌كی‌ درێژی‌ حه‌فتا ساڵه‌داین، كاك نه‌وشیروان هه‌میشه‌ له‌ ئاستی‌ تیۆری‌ و پراكتیكدا هه‌وڵی‌ به‌جێهێشتنی‌ ئه‌و مێژوه‌ و كۆتایی پێهێنانی‌ داوه‌. دوا قسه‌ی‌ كاك نه‌وشیروان و پرسیار خستنه‌ سه‌ر خه‌باتی‌ په‌رله‌مانی‌، ده‌رخه‌ری‌ ئه‌م راستیه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ن.

هه‌رچه‌نده‌ كاك نه‌وشیروان مردنه‌كه‌ی‌ له‌ناو ئه‌و مێژوه‌دایه‌، بەڵام ئایدیا و بیر و هه‌ڵوێسته‌ سیاسیه‌كانی‌ ته‌جاو‌زی‌ ئه‌م مێژوه‌یان كردوه‌و په‌ڕیونه‌ته‌وه‌ ئه‌و دیوی‌ ئه‌م مێژوه‌. هه‌ربۆیه‌ تراژیدیای‌ مه‌رگی‌ كاك نه‌وشیروان، پڕیه‌تی‌ له‌ئه‌گه‌ری‌ به‌هێزی‌ جۆشدان و به‌رده‌وامی‌ و پێداگیری‌ له‌سەر‌ ڕێبازه‌كه‌ی‌، ئێستا هه‌مو شته‌كانی‌ كاك نه‌وشیروان لێره‌ن جگه‌ له‌ ئاسته‌ فیزیكیه‌كه‌ی‌ خۆی‌ نه‌بێت.

كاكه‌ نه‌وه‌ به‌هه‌مو مانایه‌ك له‌ناو گۆڕان و له‌گرده‌كه‌ بونی‌ هه‌یه‌، په‌یامه‌كانی‌ بیرو هزر و هه‌ڵوێسته‌ سیاسیه‌كانی‌ ئیراده‌ و جه‌رائه‌ته‌كه‌ی‌، رۆحی‌ یاخی بون و دژایه‌تیه‌كانی‌ بۆ گه‌نده‌ڵی‌ و دابین كردنی‌ عه‌داله‌تی‌ كۆمه‌ڵایه‌تی‌. بڕێكی‌ زۆری‌ ئه‌مانه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌ش یه‌كانگیر بوه‌ به‌ حه‌ماسێكی‌ زۆری‌ گه‌نجانه‌، تا ئاستی‌ رادیكاڵ بون.

كاك نه‌وشیروان نه‌ك له‌گه‌ڵ خۆیدا ئومێده‌كانی‌ نه‌كوشت، به‌ڵكو میراتێكی‌ گه‌وره‌ی‌ له‌ ئومێد و ئیراده‌ و هه‌ڵوێست به‌جێهێشتوه‌، كه‌ به‌ته‌نها پێویستی‌ به‌ ماشێنێكه‌ بیخاته‌گه‌ڕ و نه‌هێڵێت له‌ چالاكی‌ خۆی‌ بكه‌وێته‌وه‌.

لێره‌وه‌یه‌ له‌هه‌ر كات زیاتر ئومێده‌كان گه‌وره‌ن.
هه‌ر بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی‌ وه‌ك جه‌سته‌یه‌كی‌ بێ‌ سه‌ر له‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان ده‌ڕوانن گه‌ره‌كیانه‌ هه‌ر پارچه‌یه‌كی‌ بۆ یه‌كێكیان بێت، ده‌بێت بزانن گه‌ر سه‌ری‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ش له‌ ئێستادا بونی‌ نه‌ما بێت، سه‌ری‌ نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ته‌واوی‌ ماناوه‌ لێره‌یه‌ و له‌ ناو هه‌مو كۆڕ و مه‌جلیس و كۆبونه‌وه‌ و ناوه‌نده‌كانی‌ بڕیاردا ئاماده‌یی هه‌یه‌.

لێره‌وه‌یه‌ تا هه‌ڵوێسته‌ سیاسیه‌كانی‌ رابه‌رمان تا جه‌رائه‌ته‌كانی‌ و په‌یام و بیر و بۆچونه‌كانی‌ دۆناو دۆن بكات له‌ ناو گۆڕان و گۆڕانخوازاندا، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ سه‌ودا سه‌ره‌كان و بازرگانه‌كانی‌ سیاسه‌ت، ئه‌وانه‌ی‌ بێ‌ ماسك یاخود به‌ ماسكه‌وه‌ خه‌ریكی‌ مامه‌ڵه‌و كڕین و فرۆشتنن ناتوانن ئه‌م هه‌مو ئومێده‌ رژاوه‌ كۆكه‌نه‌وه‌ و بیخه‌نه‌ كونجه‌ تاریكه‌كانی‌ بیری‌ خۆیانه‌وه‌.

كێ‌ ده‌توانێت گۆڕان بكوژێت؟
به‌ڵام له‌گه‌ڵ هه‌مو ئه‌مانه‌دا گۆڕان ته‌حه‌دای گه‌وره‌ی‌ له‌به‌رده‌مدایه‌، به‌ڵام به‌ پێچه‌وانه‌ی‌ زۆرێكه‌وه‌، پێموایه‌ ته‌حه‌داكان ناوه‌كین و ده‌ره‌وه‌ی‌ بزوتنه‌وه‌كه‌ كه‌متر ده‌توانێت كاری‌ تێ بكات. هه‌ر ناوه‌وه‌شه‌ بڕیار له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌دات، بزوتنه‌وه‌كه‌ جاڕی‌ مه‌رگی‌ خۆی‌ بدات یاخود به‌ره‌و پێش بچێت و هه‌نگاوی‌ گه‌وره‌ بهاوێژێت.

بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ ئاستی‌ گه‌وره‌یی په‌یام و به‌رنامه‌كانی‌ گۆڕاندا بین و ته‌حه‌دییه‌كان تێپه‌ڕێنین، ده‌بێت كاری‌ گه‌وره‌ و گرنگ ئه‌نجام بده‌ین، بۆ ئه‌وه‌ش، به‌بڕوای‌ من ناكرێت ته‌نها له‌ئاستی‌ گوتاردا رێگه‌ له‌ چاوچنۆكی‌ و ته‌ماحه‌كانی‌ نه‌یاره‌كانمان بگرین، یاخو بكه‌وینه‌ دۆخی‌ به‌رگریه‌وه‌ و ته‌نها خۆمان له‌ چڕنوكه‌كانیان بپارێزین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر به‌ته‌نها ئه‌وه‌ بكه‌ین، ئه‌وه‌ رۆژێك دادێت كه‌ڵبه‌كانیان نه‌ك به‌ته‌نها گۆشتمان ده‌خوات، به‌ڵكو ئێسقانیشمان ده‌شكێنێت. گرنگه‌ هه‌میشه‌ له‌سه‌ر پێ بین و به‌ هه‌مان رۆحیه‌تی‌ كاك نه‌وشیروانه‌وه‌ ئه‌و ئارامیه‌ سلبیه‌ بشێوێنین كه‌ قازانجكه‌ری‌ سه‌ره‌كی‌ تیایدا ژماره‌یه‌كی‌ كه‌من له‌ كاربه‌ده‌ست و خاوه‌ن سوڵتانه‌كانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ له‌ پشتیشیانه‌وه‌ سیستمێكی‌ سه‌قامگیر له‌ گه‌نده‌ڵی‌ و فه‌ساد و كاری‌ مافایی ئاماده‌یی هه‌یه‌.

هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و ئه‌و وزه‌ و گه‌نجێتیه‌ی‌ له‌ كاك نه‌وشیروانه‌وه‌ به‌ جێماوه‌، ئه‌و ئیراده‌و حه‌ماسه‌ زۆره‌ی‌ بونی‌ هه‌یه‌و به‌رهه‌می‌ بیرو هزری‌ رابه‌رمانه‌، ده‌بێت ئاوێته‌ی‌ یه‌كتری‌ بكرێن. ده‌بێت ده‌ست به‌ جیاوازیه‌كانی‌ خۆمانه‌وه‌ بگرین، چ له‌ ناو بزوتنه‌وه‌كه‌ خۆیدا و چ به‌ ئاڕاسته‌ی‌ ده‌ره‌وه‌شدا بێت، ده‌بێت رۆحیه‌تی‌ ره‌خنه‌ له‌ خۆگرتن و ئه‌قڵی‌ ره‌خنه‌یی بره‌وی‌ زیاتری‌ پێبدرێت، وه‌ك بنه‌مای‌ هه‌مو كارێك لێی‌ بڕوانرێت.

ده‌بێت هه‌میشه‌ له‌ژێر رۆشنایی دنیا بینی‌ كاكه‌ نه‌وه‌ گڕوتین به‌بزوتنه‌وه‌كه‌ بدرێت، نه‌ك به‌ ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ و به‌س، زۆر گرنگه‌ ئه‌گه‌ره‌كانی‌ تری‌ خه‌بات هه‌میشه‌ كراوه‌ و ئاماده‌ بن، وه‌ك چۆن نه‌وشیروان مسته‌فا هه‌میشه‌ له‌سه‌ر پێ‌ بو بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ رێگای‌ نوێ‌ و دنیا بینی‌ نوێ‌ بۆ سیاسه‌ت و ئیداره‌دانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌. گه‌ر ئه‌وه‌ بكرێت نه‌ك به‌ته‌نها رۆحی‌ كاك نه‌وشیروان ئاسوده‌ ده‌بێت، به‌ڵكو هه‌میشه‌ تارمایی نه‌وشیروان مسته‌فا یه‌خه‌ به‌ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ پێده‌گرێت.

پێم وایه‌ هه‌ر ئه‌وه‌یه‌ ئه‌ركی‌ سه‌رشانی‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ گۆڕان، كه‌وا له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی‌ ئه‌م هه‌رێمه‌ بكات، به‌ هه‌ر رێگه‌یه‌كدا بڕۆن سه‌ر به‌ هه‌ر كۆڕ و كۆبونه‌وه‌یه‌كدا بكه‌ن، به‌هه‌ر كوچه‌ و كۆڵانێكدا گوزه‌ر بكه‌ن، رویان بته‌قێت به‌ڕوی‌ هه‌زاران نه‌وشیروان مسته‌فادا. به‌ده‌ر له‌مه‌ هه‌ر ئه‌م بزوتنه‌وه‌یه‌ ده‌توانێت ئه‌و مۆمانه‌ی‌ نه‌وشیروان مسته‌فا له‌ تاریكترین و ئه‌نگوسته‌چاو ترین شه‌ودا دایگیرساندن، به‌فویه‌كی‌ نائومێدی‌ بیانكوژێنێته‌وه‌. به‌ڵام ئه‌م كاره‌ نه‌ ئه‌وه‌نده‌ ئاسانه‌ و نه‌ ته‌حه‌مولی‌ كوژانه‌وه‌ی‌ ئه‌م مۆمی‌ ئومێده‌ ده‌كرێت، له‌به‌ر یه‌ك هۆی‌ ساده‌، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌، ئومێده‌كان زۆر بڵند تر و گه‌شاوه‌ترن له‌ نائومێدیی و ته‌سلیم بون.


خوێندراوەتەوە787