نەبەز گۆران

پرۆسەی خوێندن یان پرۆسەی خەواندن؟!‌


ئەو دۆخە شێواوەی لە ئێستادا رووی لە پرۆسەی خوێندن و پەروەردەی هەرێم كردووە، تەنها دۆخێكی كاتی نییە. ئەشێت لە ئێستادا چینی مامۆستایان وەك نارەزایەتییەك لەسەر مافی خۆیان، بایكۆتی خوێندگاكانیان كردبێت و بەشێكی پرۆسەكە لەشوێنی خۆی وەستابێت، ئەما بەبێ‌ بایكۆت و داخستنی دەرگای خوێندنگاگانیش تەواوی پرۆسەكە لە دۆخێكی مت بوو، دۆخێكی خەواندنداییە.  با وا وێنابكەیت سبەی حوكومەتی هەرێم موچەی مامۆستایان دابیندەكات و، سەرلەنوێ‌ دەرگای خوێندنگاكان دەكرێتەوە، ئایا ئەمە وەگەرخستنەوەی خوێندنە؟ ئایا كێشە بنەرەتییەكانی پەروەردەی ئەم هەرێمە بەم جوڵەیە چارەسەر دەبن؟ ئایا خوێندنگاكان چ جۆرە مرۆڤێكمان بۆ بەرهەم دەهێنن؟ ئایا ئەوانەی بوونە بە دینەمۆیەك بۆ ئیفلیجكردنی پەروەردەی ئەم هەرێمە، بەشێكیان بەرهەمی ناو هەمان خوێندنگاكان نین؟ ئەی ئەوانەی بێرەحمانە دەست لەسەروەت و سامانی ئەم نیشتیمانە ناپارێزن، بەشێكیان هەمان ئەو بكەرانە نین لە خوێندنگاكانەوە هاتنە دەرەوە؟ ئەی ئەوانەی بێباكانە سەیری كلتوور، فەرهەنگ، پەروەردە، ئایندەی نەوەكان دەكەن، بەشێكیان هەر ئەوانە نین لەناو خوێندنگاكانەوە چوونە ناو سیستەمی دەسەڵاتەوە؟ ئەی ئەو فراوانبوونی (گەندەڵی- پیسخۆری)ییە، بە دەستی بەشێك لەوانە دروست نەبوو كە لەم خوێندنگاكانەوە بروانامەكانیان وەرگرت؟

ئەمانە و چەندین پرسیاری جەوهەری پێمان دەڵێن: بنەوانی كێشەكان لەناو پەروەردەی ئەم هەرێمە لە ئێستادا نییە. ئێمەی كوردی ئەم پارچەیە كاتێك ناوچەی دژە فرینمان بۆ دروستكردین بۆ ئەوەی ئیدارەی خۆمان بدەین، لەو كاتەوە تاكو ئەم چركە ساتە تەواوی سیستەمەكەمان بەخواری بونیاد ناوە. بونیادنانی سیستەمێكی خراپ، واتا بیماركردنی تەواوی پنتەكانی ژیان، واتە دروستكردنی كۆمەڵگەیەكی ناتەندروست. ئێمە تەنها لە پەروەردەدا تووشی وێران بوون و تێكشكان نەهاتووین، لە تەندروستی و، سوپاو، پەرلەمان و، دادگاكان و، كۆی ئەو جومگانەی كە سیستەمی دەسەڵات پێكدەهێنن، تووشی تێكشكانبووین. بەڵام لە هەموویان مەترسیدارتر پەروەردەیە.

هەرچۆن كۆی جومگەكانی دیكە پێویستی بەسەر لەنوێ‌ دەستكاریكردنە، سیستەمی پەروەردەی هەرێمەكەمان پێویستی بە دەسكاری نییە، پێویستی بە گۆڕینی بنەرەتییە. چونكە دەركەوت ئەو سیستەمە دەتوانێت مرۆڤ گەلێك بەرهەم بهێنیت، كە مەترسین بۆ كۆمەڵگە. دەشتوانێت مرۆڤ گەلێك بخاتە ناو كۆمەڵگەوە تەنها بیر لە خودی خۆی و نزیكەكانی بكاتەوە، نەك بیر لە كۆمەڵگە بكاتەوە. ئەتوانێ‌ مرۆڤێكمان بۆ بخاتە ناو كۆمەڵگەوە، بێباكانە دەست لە هیچ شتێك نەپارێزێت، ئەم كێشە بونیادییانە بەشێكی زۆریان پەیوەندی بە سیستەمی پەروەردەوە هەیە و، بەشێكی دیكەشیان پەیوەندی بە خێزان و كلتوورەوە هەیە. ئەگەر نەتوانین پەروەردەكە بگۆڕین، بێگومان توانای گۆڕینی كلتوور و خێزانیشمان نییە. ئەوە پەروەردەیە دەتوانێت نەوەیەك دروستبكات، كلتووریش بگۆڕێت، هەر پەروەردەیە دەبێتە دینەمۆی گۆڕینی خێزانیش. كەپەروەردە خەوێنرا، ئیدی كۆمەڵگەی زیندوو چۆن دروست دەبێت؟

ئەشێت لە ئێستادا (گەر بیركردنەوە هەبێت!) وێستگەیەكی باشبێت بۆ سەرلەنوێ‌ گۆڕینی سیستەمەكە. بۆنمونە: ئەوەی ئەمڕۆ كەرتی تایبەت دەیكات لە رێگای خوێندنگە تایبەتییەكانەوە، بەرهەمهێنانی نەوەیەكی ترە، نەوەیەك لانیكەم جیاوازە لەو نەوەیەی لەناو پەروەردەی كەرتی حوكومی پەروەردە كراوە. هەر ئەم كەمە دەسكاریكردنە دەكرێت بگوازرێتەوە بۆ كەرتی حوكومی و بكرێتە رووبەرێك بۆ گۆرێنی رووبەرە گەورەكە، لێ‌ كاتێك حوكومەت لە دیدێكی زۆر ناوچەیی، زۆر شاری و بیمار، سەیری تەواوی پرۆسەكە بكات، چاوەرێناكرێت هیچ گۆڕانكارییەك دروست بكات. حوكومەت لە ئێستادا نەك توانای گۆڕینی سیستەمە بیمارەكەی نییە، توانای ئەوەی نییە مەودای بیركردنەوەكانی لەشار بباتە دەرەوە و كەمێك هەرێمی بیربكاتەوە، بۆیە زۆر بێباكانە لەچوارچێوەیەكی بچوكدا سەیری دیمەنە كاتییەكە دەكات و، خۆشی بونیادنەری سیستەمە وێرانەكەیە و، خۆشی دیدگا ناوچەییەكان لە رێگای حیزبی و ئایدۆلۆژییەوە دروستدەكات و، خۆی دەكاتە وزەیەك بۆ خەواندنی سیستەمێك، كە بەرهەمەكەی لەم نەوەیەی ئێستای ناو دەسەڵات مەترسیدارترن.
تۆتەماشاكە حوكومەت لەبری رێگا چارەی بنەرەتی، تەنها دوو رێگا پێشنیاز دەكات، یەكیان: پیشاندانی هێز بۆ كردنەوەی دەرگای خوێندنەكان، ئیدی بێباكە لەوەی لەپشت دەرگاكراوەكانەوە چی دەگوزەرێت. دووهەم: دروستكردنی بیماریی شارچییەتی بۆ دروستكردنی جیاوازی لەنێوان شارەكان و، لەنێوان چیینەكان. هەردوو رێگا چارەكەی مەترسیدارترن لە داخستنی تەواوی دەرگای خوێندنگاكان.

ئەوان (مەبەست كارەكتەرەكانی ناو حوكومەتە) بەس ئێستا دەبینن، لێ‌ هەرگیز ناتوانن پەی بەوە ببەن ئەم جۆرە سیستەمی پەروەردەیە، چ جۆرە مرۆڤێك دەخاتە ناو كۆمەڵگەوە و، كۆمەڵگە چۆن بەرەو خەوێكی ناهوشیاری دەبات و، لە ئایندەدا چ وزەیەكی پێویست دەبێت تا سەرلەنوێ‌ بگەرێتەوە سەر دۆخی زیندووبوونەوە.

خوێندراوەتەوە1243