بابه‌كر دڕه‌یی

ئاساییە! فڕێی دەرە خوارێ!‌


هیچ بونەوەرێک هیندەی مرۆڤ دوژمنی تەندروستی و ئایندەی خۆی نییە. زۆرجار لەگەڵ هاوڕیکانم کەوتوینە گفتوگۆ لەسەر ئەوەی ئایا لە کوشت و کوشتار و پەلاماری هاوتوخمەکاندا، ژمارەی ئەو گورگ و شێرانەی یەکتریان فەوتاندوە زیاترن یان ئەو مرۆڤانەی لە شەرە جیاوازەکاندا بەربونەتە گیانی یەکتری و توخم و رەچەڵەکی یەکدییان لە ڕێشەوە دەرهیناوە... بیگومان پێویستی بەوە نەبوە لە ماتماتیکدا زۆر زیرەکبین تا بزانین مرۆڤ هەزار هێندەی گیانەوەران لەگەڵ یەک دڕندە بوە.

گوایە کاتی خۆی لۆرد ئەکتن ی بەریتانی وتویە" دەسەڵات مرۆڤ گەندەڵ دەکات، دەسەلاتی رەهاش گەندەڵی رەها دێنێتە ئاراوە". بەلام گەر ئەو قسەیەی لۆرد ئەکتن سەبارەت بە دەسەڵاتی سیاسی وترابێت بەو مانایەی هەرکاتێ مرۆڤ پلەی بەرزی هەبو گەندەڵ دەبێ، ئەوا لەم چەند دێرەدا ئەوە دەخەینە بەرجاو کەجگە لەو بەدبەختییە لە کاروباری سیاسەتدا، هەرکاتێ مرۆڤ لە " جوگرافیا" شدا هەستی بە " بەرزی" شوێنەکەی کرد بەهەمان شێوەی سیاسەت گەندەڵی رووی تێدەکات و پیسی دەکات.

با چەند نمونەیەک لە ژیانی رۆژانەی مرۆڤ بهێنینەوە:
شۆفێر بۆ سەرنشینەکانی ( کاتێ پیی دەڵین ترومبێلەکە فول بوە لە بوتڵی نایلۆنی بەتال و پاشماوە):

ئاساییە ! فڕییدەنە خوارێ !

سەرخۆشەکان و ئەوانەی هەفتەی یەک دوجار دەچنە شوینە گەشتیارییەکان کاتێ یەکیکیان دەپرسێ: ئەم نایلۆنە زبڵ و خاشاکە لە کوێ فڕێدەم ... وەلام وەردەگرێ:

ئاساییە ! فڕێیدەرە خوارێ !

منداڵ و گەنجی ئەو خێزانانەی دەچنە سەردانی باخی خزمەکەیان لە نزیک شارەگەورەکان کاتێ لە خاوەن باخ دەپرسن: عەلاگەکە پڕ بوە لە دەبە و وشوشەی بەتاڵ و چی لێبکەین ؟ وەلامەکە بیگومان ئەمەیە:

ئاساییە ! فڕییدەرە خوارێ..

لەهەمو ئەوانەش خۆشتر ( تۆ بڵێ بێتامتر و بە ئازارتر و تراژیدیتر) کاتێک خاوەنی کۆمپانیا و کارخانە گەورەکانی سنعەتی ئەتومی ئەوروپا بە دەزگا دەوڵەتیەکانی خۆیان رادەگەیەنن چەند سەد تۆنێک پاشەرۆکی مەترسیداری ئەتۆمیان هەیە و نایانەوێ لە سنوری جوگرفیای وڵاتەکەیاندا بمێنێتەوەو داواکارن لە وڵاتیکی تر بینیژن ... وەلام وەردگرن کە : سەبر کەن لەگەل وڵاتانی دواکەتو قسەدەکەین و بە نرخێکی گونجاو پاشەرۆکە ئەتۆمییەکە لای ئەوان دەنێژین ! واتە دیسان:
"ئاساییە ! فڕیی دەنە خوارێ !"

چونکە ئاشکرایە ئیمەی خۆرهەڵاتی کەوتوینە بەشی خوارەوەی گۆی زەوی و ئەوان کەوتونە بەشی سەرەوە !
بەم جۆرە، ئەو مەفهومەی لە قاموس و جوگرافیادا بە "خوارەوە" ناوزەدکراوە بە ئەندازەیەک سوک و ڕیسوا بوە کە هەمو توخمی مرۆڤ، جا خەڵکی کوێرە گوندێکی خۆمان بێت یان هی شارە گەورەکانی وەک هەولیر و سلێمانی یاخود هی میترۆپۆلەکانی ئەوروپا و ئەمریکا لە بابەتی مانچستەرو دۆسلدرۆف و لاس ڤیگاس، بە زبڵخانەی دەزانن و پێیان وایە هیچ پەیوەندییەکی زیندو یان نازیندو، چ لە ئیستا یا داهاتودا لە نێوان سەرەوەو "خوارەوە" دا نەبوە و نابێت و توخمی مرۆڤ دەستی لەو بەشە شتوە کە دەکەوێتە خوارەوەی سەرەوە !

ژینگەی کوردستان و جیهان لەبەردەم مەترسیدان.ڕاستە پیسبونی ژینگە لە ڕواڵەتدا مەترسییەکەی وەک نەخۆشی ئایدزو ئیبولا نییە بەلام لە درێژماوەدا هەڵدانی هەرچی زبڵ و خاشاکە بۆ "خوارەوە" و پیسکردنی ژینگە، کاریگەرییەکی ئیجگار مەترسیدارتر بۆ ژیانی کۆی مرۆڤەکان دروست دەکات..

وەرن با پیکەوە دەستهەڵگرین لە فڕیدانی خاشاک و زبل بۆ "خوارەوە".. چونکە ئەوێش بەشیکی زیندوە لەو پارچە خاکەی کە شوێنی نیشتەجێبون و ژیانمان پێکدەهێنێت..

وەرن با هەوڵدەین ژینگەپاریزی بکەینە بەرنامەی ژیانمان و چ لە خویندنگاکان و چ لە میدیا جەماوەریەکاندا بە جددی ئیش بۆ پاکڕاگرتنی بکەین...

وەرن با لە ڕیگای دەزگاکانی حکومەتیشەوە داکۆکی لە بەشی خواروی ماڵ و باخ و گوند و شار و "زەوی" بکەین و نوێنەرەکانمان هاندەین لە کۆرو کۆبونەوە جیهانیی و ناوچەییەکاندا باس لە ژینگەی وڵاتەکانمان بکەن چونکە لە بناغەوە و بە بێ هەبونی پاشەرۆی ئەتومی، بەهۆێ شەرە زۆرو بۆرەکانەوە وڵاتەکانمان و ژینگەکەمان بە تەواوی پیس بوەو چیتر پێویستی بە زبڵ و خاشاکی ئەتۆمی و نائەتۆمی نییە..

خوێندراوەتەوە1175