نەبەز گۆران

عێراقەكەی ئەوان‌


كوردی ئەم پارچەیە، ئەزمونێكی تاڵی هەیە لەگەڵ عێراقدا. ئەوكاتەی سەركردە كوردەكان بانگەشەی ئەوەیاندەكرد، ئەگەر عێراقێكی دیموكراسی دابمەزرێت، بۆ كورد باشدەبێت. ئەم بانگەشەیە لۆژیكێكی تێدابوو. بەڵام، كێشەكە ئەوەیە، لە ناو ئەو كلتوری خێڵ و مەزهەبگەراییدا،قورسە دیموكراسی دروست ببێت. هەمیشە ئەوەی كورد لە شەرەكاندا بە دەستی هێناوە، لە كاتی دانوستانەكاندا لەسەر مێزەكان دایناوە. لەوانەیە پەیوەندی بە ئاستی لاوازی دانوستانكارەكانی كوردەوە نەبێت، بەڵكو پەیوەندی بە ئاستی خراپ بەرێوەبردنی ناوخۆ و سیاسەتە دەرەكیەكانەوەیە.

گەر پێشوتر كێشەی كورد لە گەڵ عێراقدا، كێشەی نازنامە و بوونی كورد بووببێت، ئێستاش هەمان كێشەیە، وەلێ‌ لە چوارچێوەیەكی دیكە و زەمەنێكی دیكەدا. ئەو عەقڵەی لە عێراقە، بە هەر دوو تایپی مەزهەبی شیعە و سوننەوە، عەقڵێكە ناتوانێت كورد وەك خۆی قبوڵ بكات. كێشە لە گۆڕینی بكەرەكان نیە، كێشە لە گۆڕینی بیركردنەوەكەیە. لەو شوێنەی دێتە سەر كێشەكانی كورد، چ لە رابردوو، چ لە ئێستادا، هەمیشە یەك دونیابینی هەبووە بۆ كورد. ئیدی شیعە لەسەر كورسی دەسەڵات بووبێت، یان سوننە، ئەوان وەك یەك وێنەكەیان بینووە. نە ئەو دیموكراسیەتە لەم زەمەنەدا بوونی دەبێت لە عێراق، تا تێڕوانینی عێراقیەكان بگۆدرێت دەرهەق بە كورد، نە ئەو دونیابینیەش بە گۆڕینی بكەرەكان ئاڵوگۆڕی بەسەردا دێت.

هەڵبەتە ناكرێت ئەوە نادیدە بگرین، سیاسیە حیزبیەكانی ئێمە، لە ماوەی رابردوودا نەیانتوانی پایەكانی هەرێم لە ڕووی ئابوریی و سیاسی و سەربازییەوە بەهێز بكەن. لە بری دروستكردنی هەرێمێكی بەهێز، هەرێمێكی لاوازیان دروستكرد! هێندەی سەرقاڵی بە حیزبیكردن و سەرقاڵی خۆیان و دەوروبەرەكەیان بوون، هێندە سەرقاڵی ئەوە نەبوون، پایە گرنگەكانی هەرێم بەهێز بكەن. بۆیە لە ئێستادا كە دەچنە بەردەم ناودەن، لە گۆشەنیگایەكی بەهێزەوە دانوستان لەسەر فایلەكان ناكەن، بەڵكو دۆخێكیان دروستكردووە، كە هەمیشە هەرێم پێویستی بە ناوەندبێت. ئەو ناوەندەی كە تێڕوانینی هیچ جیاوازیەكی نیە لەگەڵ تێروانینی رژێمەكانی پێشوو. ئەما لەبەر ئەوەی دۆخەكەی جیاوازە ناتوانێت هەموو ئەو جوڵانە بكات، كە رژێمەكانی پێشو دەیانكرد. لەبری ئەمە ناچارە چ كارتێكی فشاری بەدەستەوەبێت، دژی هەرێم بەكاری بهێنێت. خراپ بەكارهێنانی هەرێمیش لەلایەن سیاسیە حیزبیەكانی ئێرەوە، دۆخەكەی هەرێمی وا لێكردوە، بەردەوام خۆی ببەستێت بە ناوەندەوە و خۆی توانای هیچی نەبێت. دیوێكی كێشەكان، ئەتوانین بڵێین: دیوە راستەقینەكەی لە ناوخۆیە، یان باشترە بوترێت هەڵەی ناوخۆیە. دیوەكەی دیكەی ئەو تێروانینە جەهەنەمیەی عێراقە بۆ كورد.

هەرگیز عێراق نابێتە عێراقی هەمووان و كورد وەك بكەرێكی ئازاد بتوانێت تێیدا بژیت. چ لەروی كلتوریەوە چ لەروی سیاسیەوە، كورد بەشێك نابێت لە عێراق. عێراقی رابردوو و عێراقی ئێستا و عێراقی داهاتووش، عێراقی ئەوان دەبێت. ئەوانی عەرەب، بە سوننە و شیعەوە. عێراقی كورد نابێت. بكەرەكان بگۆرێن یان نەگۆرێن، فەرهەنگە رەق و بیابانیەكەی عێراق ناگۆڕیت. دەسەڵاتەكان لەم مەزهەبەوە بگۆرێن بۆ ئەو مەزهەب، هیچ لەو دیدگایە ناگۆرێت بەرامبەر بە كورد هەیانە. بۆیە ناكرێت هێندە ئومێدەواربین بەو عێراقە. ئەم قەیرانانەی لە ئێستادا بوونی هەیە، باشترە شۆكێك بۆ سیاسیەكان دروستبكات و نەخشە و بنەوانێك بۆ ناوخۆ بدۆزنەوە. بە هێزكردنی پایەكانی ناوخۆ و پشت بەستن بە ناوخۆ، باببێتە بنەمای سەرەكی كاركردن. لە بری ئەوەی هەمیشە بیر لە عێراقەكەی ئەوان بكرێتەوە، با جارێكیش تێروانینە حیزبی و بە خێلكردن و هەوڵە خێزانی و تاكەكەسیەكان وەلابنرێت، ئیدی بە شێوەیەكی رژد بیر لە كۆڵەكە سەرەكیەكانی هەرێم بكرێتەوە. گەرانەوە بۆ ناوخۆ، بۆ خۆ بونیات نات، زۆر هوشیارانە ترە تا بەردەوام خۆ بەستنەوە بە عێراقەكەی ئەوانەوە.

خوێندراوەتەوە1228